سیر روند تکاملی تقویم هجری خورشیدی

سیر روند تدقیقی تقویم هجری خورشیدی.

در دولت ساسانی، هر پادشاهی که به تخت می‌نشست، همان سال مبدأ تاریخ حساب می‌شد. یزدگرد سوم در سال ۶۳۲ م. پادشاه شد، اما پادشاهی او با کشته‌شدنش به خاتمه رسید و پادشاه دیگری به تخت ننشست. لذا مبدأ تاریخ زرتشتیان همان به تخت نشستن یزدگرد سوم است.

تاریخ هجری خورشیدی که اکنون ما استفاده می‌کنیم نیز بر مبنای محاسبات تقویم یزدگردی است؛ یعنی گردش زمین به دور خورشید، که از اصلاح تقویم یزدگردی به تقویم جلالی در زمان سلطان ملک‌شاه سلجوقی شکل گرفت. در عهد ناصرالدین‌شاه، دانش‌آموختگان دارالفنون تقویم به‌روز هجری خورشیدی را استخراج کردند که مبنای آن همان تقویم جلالی و همان تقویم یزدگردی است؛ یعنی با تلاقی و تلفیق دو هویت (اسلامی و ایرانی).

این نکته یکی از زیباترین مفاهیم هویت ملی ماست؛ اینکه ما تقویمی داریم که «مبدأ» آن اسلامی (هجرت پیامبر اسلام ص) است، اما «فناوری و محاسبه» آن جامعاً ایرانی و بر پایه نجوم کهن است. این یعنی ما توانستیم میان ایمان مذهبی و دانش تمدنی خود پیوند پایداری برقرار کنیم. و در سال ۱۳۰۴ تقویم خورشیدی با اسامی ماه‌هایی که در تاریخ یزدگردی به کار می‌رفت، تقویم رسمی ایران شد.

نکته تکمیلی این است که بعد از مرگ یزدگرد، تقویم یزدگردی تقریباً بدون متصدی بود؛ لذا حدود پنج ساعت آخر سال همچنان تجمیع شده بود تا زمان سلطان ملک‌شاه سلجوقی، و در واقع عید نوروز حدود ۱۸ روز از زمان واقعی خود عقب افتاده بود. ملک‌شاه گروهی از دانشمندان از جمله ابوریحان بیرونی را مأمور کرد که این تقویم را اصلاح کنند. بنابراین، آنان تقسیم ماه‌های سال را به گونه‌ای انجام دادند که هر ۵ سال یک‌بار اسفندماه ۳۰ روزه بشود تا آن مشکل حل شود.

این کار قبل از اسلام به این شکل انجام نمی‌گرفت و آن تفاوت حداقلی هر سال تجمیع می‌شد و در هر ۱۲۰ سال یک‌بار سال ۱۳ ماه محسوب می‌شد؛ اما دانشمندان در زمان ملک‌شاه سلجوقی سال را به همین صورتی که ما اکنون کبیسه‌گیری می‌کنیم و هر ۵ سال یک‌بار ماه اسفند ۳۰ روز می‌شود، تقسیم کردند.

لذا تاریخ هجری خورشیدی که ریشه در تاریخ و تقویم جلالی (و آن هم ریشه در تقویم یزدگردی و تقویم ایران باستان) دارد، از دقیق‌ترین تقویم‌های جهان است. بنابراین، تقویم ما محصول یک «اجماع علمی ممتد» است. این تقویم صرفاً یک ابزار برای شماره‌گذاری روزها نیست، بلکه حاصل هزاران سال تلاش دانشمندان برای رام کردن «زمان» و همگام کردن آن با «هستی» است که به عنوان میراثی بی‌بدیل و با دقت بی‌نظیر، تقویم فعلی را شکل داده است.

در نهایت، تقویم هجری خورشیدی ما ریشه در زنجیره‌ی یزدگردی و جلالی دارد و از دقیق‌ترین تقویم‌های جهان است. دلیل دقت این تقویم، همین «اصلاحات زنجیره‌وار» است؛ ما از یک سیستم باستانی آغاز کردیم، آن را با دانش نجومی دوران اسلامی (دوران بیرونی و خیام) صیقل دادیم و در دوران مدرن (دارالفنون) به استانداردها رساندیم.
✅https://eitaa.com/roushan88